راهنمای انتخاب ترمینال باکس برای محیط های مستعد انفجار

انتخاب ترمینال باکس از کجا شروع می‌شود؟

اولین مرحله، شناخت شرایط محیطی و الزامات پروژه است. پیش از انتخاب تجهیز باید مشخص شود که تجهیز در چه محیطی نصب خواهد شد و چه نوع خطر احتمالی در محل وجود دارد.

وجود گاز، بخار یا گردوغبار قابل اشتعال می‌تواند الزامات متفاوتی برای تجهیزات الکتریکی ایجاد کند. به همین دلیل، انتخاب ترمینال باکس مناسب باید از طبقه‌بندی محیط شروع شود، نه از انتخاب یک مدل خاص.

به‌طور معمول، اطلاعات زیر برای شروع فرآیند انتخاب مورد نیاز است:

• طبقه‌بندی ناحیه یا Zone
• نوع ماده قابل اشتعال
• گروه گازی یا غباری
• کلاس دمایی
• نوع حفاظت مورد نیاز
• درجه حفاظت IP
• ولتاژ و جریان مدار
• تعداد و مشخصات ترمینال‌ها
• تعداد و اندازه ورودی کابل‌ها
• شرایط دما، رطوبت و خوردگی محیط

Zone چه نقشی در انتخاب تجهیزات دارد؟

یکی از مهم‌ترین اطلاعات برای انتخاب تجهیزات در محیط‌های مستعد انفجار، طبقه‌بندی ناحیه‌ای است که تجهیز در آن نصب می‌شود.

در محیط‌های دارای گاز و بخار قابل اشتعال، Zoneهای 0، 1 و 2 مورد استفاده قرار می‌گیرند.

در محیط‌های دارای گرد و غبار قابل اشتعال نیز Zoneهای
20، 21 و 22 استفاده می‌شوند.

طبقه‌بندی گاز و بخار

• Zone 0: حضور مداوم یا برای مدت طولانی اتمسفر انفجاری
• Zone 1: احتمال حضور اتمسفر انفجاری در شرایط عادی عملکرد
• Zone 2: احتمال حضور اتمسفر انفجاری عمدتاً در شرایط غیرعادی

طبقه‌بندی گردوغبار

• Zone 20: حضور مداوم یا برای مدت طولانی اتمسفر انفجاری ناشی از گردوغبار
• Zone 21: احتمال حضور در شرایط عادی عملکرد
• Zone 22: احتمال حضور عمدتاً در شرایط غیرعادی

Zone به‌تنهایی برای انتخاب تجهیز کافی نیست و باید همراه با سایر مشخصات درج‌شده در گواهینامه و Marking تجهیز بررسی شود.

نوع حفاظت را چگونه انتخاب کنیم؟

پس از مشخص شدن طبقه‌بندی محیط، باید نوع حفاظت متناسب با کاربرد و الزامات پروژه بررسی شود. روش‌های حفاظت مختلفی برای تجهیزات مورد استفاده در محیط‌های مستعد انفجار وجود دارد.

Ex d؛ محفظه ضد شعله

حفاظت Ex d بر پایه محفظه‌ای طراحی می‌شود که بتواند اثر انفجار داخلی را مهار کرده و از انتقال شعله به محیط اطراف جلوگیری کند.
الزامات این روش حفاظت در IEC 60079-1 تعریف شده است.

Ex e؛ افزایش ایمنی

حفاظت Ex e یا Increased Safety با کاهش احتمال ایجاد جرقه، قوس
الکتریکی و افزایش بیش از حد دما در شرایط مشخص طراحی می‌شود.
الزامات این روش در IEC 60079-7 تعریف شده است.

Ex i؛ ایمنی ذاتی

حفاظت Ex i یا Intrinsic Safety با محدود کردن انرژی موجود در مدار انجام می‌شود تا انرژی الکتریکی قابل ایجاد جرقه یا حرارت خطرناک به محدوده مشخصی محدود شود. الزامات این روش در IEC 60079-11 بررسی شده است.

انتخاب روش حفاظت باید بر اساس شرایط واقعی پروژه، طبقه‌بندی محیط و گواهینامه تجهیز انجام شود.

گروه گازی و کلاس دمایی

در محیط‌های دارای گاز یا بخار قابل اشتعال، دو پارامتر مهم دیگر
گروه گازی و کلاس دمایی هستند.

گروه‌هایی مانند IIA، IIB و IIC برای طبقه‌بندی گازها و بخارات بر اساس
ویژگی‌های مربوط به خطر انفجار استفاده می‌شوند.

کلاس دمایی نیز حداکثر دمای سطح تجهیز را در شرایط تعریف‌شده مشخص می‌کند. برای نمونه، تجهیزات دارای کلاس T6 نسبت به T4 محدودیت دمای سطحی پایین‌تری دارند.

بنابراین این پارامترها باید با ماده قابل اشتعال و الزامات طبقه‌بندی منطقه مطابقت داشته باشند.

IP چه تفاوتی با حفاظت ضد انفجار دارد؟

IP و حفاظت ضدانفجار دو مفهوم متفاوت هستند و نباید به جای یکدیگر استفاده شوند.

کد IP میزان حفاظت محفظه در برابر ورود اجسام جامد و آب را مشخص می‌کند.
برای مثال، IP66 سطح مشخصی از حفاظت در برابر نفوذ گردوغبار و آب را نشان می‌دهد.

با این حال، داشتن IP بالا به‌تنهایی به معنای مناسب بودن تجهیز برای محیط مستعد انفجار نیست. نوع حفاظت Ex، گروه، کلاس دمایی و گواهینامه تجهیز نیز باید بررسی شوند.

پس از مشخص شدن الزامات فنی پروژه، می‌توانید گزینه‌های ترمینال باکس ضد انفجار را مشاهده کرده و مشخصات فنی آن‌ها را با نیاز پروژه تطبیق دهید.

جنس محفظه و شرایط محیطی

جنس محفظه باید با شرایط محیط نصب سازگار باشد. در پروژه‌های صنعتی
عواملی مانند رطوبت، مواد شیمیایی، خوردگی، دمای محیط و تنش‌های مکانیکی می‌توانند در انتخاب متریال تأثیرگذار باشند.

بسته به طراحی و کاربرد، محفظه‌ها ممکن است از آلیاژهای فلزی،
فولاد ضدزنگ یا مواد مهندسی مانند GRP ساخته شوند.

بنابراین انتخاب جنس بدنه باید بر اساس شرایط واقعی محل نصب و مشخصات اعلام‌شده توسط سازنده انجام شود.

تعداد ترمینال‌ها و ورودی‌های کابل

تعداد ترمینال‌ها باید بر اساس مدار مورد استفاده و تعداد هادی‌های مورد نیاز تعیین شود. همچنین باید فضای کافی برای سیم‌کشی، ترمینال‌بندی و نگهداری در نظر گرفته شود.

ورودی‌های کابل نیز اهمیت زیادی دارند. اندازه و تعداد ورودی‌ها باید با کابل‌ها، گلندها و روش حفاظت تجهیز سازگار باشد.

انتخاب صحیح گلند و تجهیزات ورود کابل بخشی از فرآیند نصب ایمن در محیط‌های مستعد انفجار است و نباید صرفاً بر اساس قطر کابل انجام شود.

چگونه مشخصات تجهیز را از روی پلاک بررسی کنیم؟

پلاک و مستندات فنی تجهیز از مهم‌ترین منابع برای بررسی قابلیت استفاده آن هستند.

اطلاعات درج‌شده روی پلاک بسته به نوع محصول ممکن است متفاوت باشد،
اما معمولاً شامل نام سازنده، مدل، نوع حفاظت، گروه تجهیز، کلاس دمایی و اطلاعات مربوط به گواهینامه است.

پیش از انتخاب نهایی، اطلاعات روی پلاک باید با گواهینامه محصول، مدارک پروژه و شرایط واقعی محل نصب تطبیق داده شود.

۵ اشتباه رایج در انتخاب

1. انتخاب تجهیز فقط بر اساس عنوان «ضد انفجار»

   عنوان عمومی تجهیز برای تعیین قابلیت استفاده در یک منطقه مشخص کافی نیست.

2. نادیده گرفتن Zone

   طبقه‌بندی محل نصب باید پیش از انتخاب تجهیز مشخص شده باشد.

3. اشتباه گرفتن IP با حفاظت Ex

   IP درباره نفوذ آب و جامدات است و جایگزین الزامات حفاظت ضدانفجار نمی‌شود.

4. انتخاب بر اساس نام سری محصول

   مشخصات مدل‌های مختلف یک خانواده می‌تواند با یکدیگر متفاوت باشد.

5. نادیده گرفتن ورودی کابل و گلند

   سیستم ورود کابل باید با کابل، گلند، محفظه و روش حفاظت سازگار باشد.

چک‌لیست انتخاب

پیش از نهایی کردن انتخاب، موارد زیر را بررسی کنید:

• ☐ Zone محل نصب مشخص شده است.
• ☐ نوع ماده قابل اشتعال مشخص شده است.
• ☐ گروه گازی یا غباری بررسی شده است.
• ☐ کلاس دمایی مورد نیاز مشخص شده است.
• ☐ نوع حفاظت با شرایط پروژه مطابقت دارد.
• ☐ درجه حفاظت IP متناسب با شرایط محیط است.
• ☐ جنس محفظه برای شرایط محیطی مناسب است.
• ☐ تعداد ترمینال‌ها و فضای داخلی کافی است.
• ☐ ورودی‌های کابل و گلندها سازگار هستند.
• ☐ ولتاژ و جریان مجاز بررسی شده است.
• ☐ Marking و گواهینامه مدل بررسی شده است.

جمع‌بندی

برای انتخاب صحیح ترمینال باکس در یک محیط مستعد انفجار، ابتدا باید شرایط محل نصب و الزامات پروژه مشخص شود. Zone، نوع حفاظت، گروه گازی یا غباری، کلاس دمایی، IP، مشخصات الکتریکی و الزامات کابل‌کشی از مهم‌ترین پارامترهای این فرآیند هستند.

پس از مشخص شدن این الزامات، می‌توان مشخصات تجهیزات موجود را با نیاز پروژه تطبیق داد. در این مرحله، بررسی پلاک، گواهینامه و مستندات رسمی سازنده اهمیت ویژه‌ای دارد.